Τι είναι τα Decibel (dB); Πότε ο θόρυβος γίνεται επικίνδυνος για την ακοή μας

Τι είναι τα dB;

Τα decibel είναι η μονάδα μέτρησης της έντασης του ήχου. Το ανθρώπινο αυτί μπορεί να αντιληφθεί ήχους από περίπου 0 dB HL (Hearing Level). Η κλίμακα είναι λογαριθμική και όχι γραμμική, κάτι που κάνει τα μικρά φαινομενικά βήματα στα dB πολύ πιο σημαντικά από όσο δείχνουν. Η φυσική  μέτρηση του ήχου γίνεται με την κλίμακα db SPL.

Αν έχετε διαβάσει ποτέ άρθρο για την ηχορύπανση, τα ηχεία ή την υγεία των αυτιών σας, σίγουρα έχετε συναντήσει τη μονάδα dB (Decibel / Ντεσιμπέλ). Οι περισσότεροι πιστεύουν ότι το dB είναι μια απλή μονάδα μέτρησης, όπως το μέτρο ή το κιλό. Στην πραγματικότητα, το dB δεν μετράει ποσότητα, αλλά κάνει συγκρίσεις.

Λειτουργούν περίπου όπως η κλίμα Richter της μέτρησης έντασης των σεισμών. Επειδή η ακοή μας λειτουργεί λογαριθμικά (πολλαπλασιαστικά) και όχι γραμμικά, χρειαζόμαστε τα dB για να βγάλουμε άκρη.

Για να καταλάβετε όμως τι διαβάζουμε, πρέπει να κοιτάμε το χαρακτηρισμό που συνοδεύει τα dB. Τα δύο πιο βασικά είναι το dB SPL και το dB HL.

 1. dB SPL: Η φυσική δύναμη του ήχου στον αέρα

(Sound Pressure Level / Επίπεδο Ηχητικής Πίεσης)

Το dB SPL μετράει την πραγματική, φυσική ενέργεια του ήχου. Μετράει, δηλαδή, πόσο δυνατά «χτυπάνε» τα ηχητικά κύματα το τύμπανο του αυτιού μας. Εξαρτάται από την διατάραξη της ατμοσφαιρικής πίεσης σε σύγκριση με την απόλυτη ηρεμία

• Το σημείο μηδέν (0 dB SPL): Είναι η απόλυτη ησυχία. Το χαμηλότερο όριο ήχου που μπορεί δημιουργηθεί στη φύση χωρίς καμία διατάραξη.

 2. dB HL: Η υγεία της ακοής σας

(Hearing Level / Επίπεδο Ακοής)

Το dB HL δεν μετράει τη δύναμη του ήχου στον χώρο, αλλά χρησιμοποιείται αποκλειστικά από μετρήσεις στα τεστ ακοής. Μετράει πόσο καλά ακούει ένας άνθρωπος σε σχέση με τον φυσιολογικό μέσο όρο.

• Το σημείο μηδέν (0 dB HL): Σημαίνει «τέλεια, φυσιολογική ακοή» για έναν υγιή ενήλικα. Δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχει ήχος, αλλά ότι ακούτε ακριβώς όσο πρέπει.
• Πώς λειτουργεί στην πράξη: Αν κάνετε ένα ακουόγραμμα και ο γιατρός σάς πει ακούτε στα 0 dB HL, η ακοή σας είναι άριστη. Αν έχετε απώλεια 40 dB HL, σημαίνει ότι χρειάζεστε τον ήχο 40 μονάδες πιο δυνατό από τον υγιή μέσο όρο για να καταφέρετε να τον ακούσετε (ένδειξη βαρηκοΐας).

Πώς συνδέονται μεταξύ τους; 

Η σύνδεση των δύο μονάδων κρύβεται σε μια ιδιοτροπία του σώματός μας: Το ανθρώπινο αυτί δεν ακούει όλες τις συχνότητες (τα μπάσα και τα πρίμα) με την ίδια ευκολία.

• Οι χαμηλές συχνότητες είναι πιο δύσκολα ακουστές : Για να ακούσουμε έναν πολύ χαμηλό, μπάσο ήχο, ο ήχος αυτός πρέπει να έχει πολλή φυσική δύναμη στον αέρα (χρειάζεται περίπου 11-45 dB SPL), αλλιώς το αυτί μας δεν τον καταλαβαίνει.
• Οι υψηλές συχνότητες είναι πιο εύκολα ακουστές : Έναν ήχο που μοιάζει με ψιλό σφύριγμα, το αυτί μας τον πιάνει πανεύκολα, ακόμα κι αν έχει ελάχιστη δύναμη στον αέρα (μόλις 1-15 dB SPL).

Επειδή για τους γιατρούς θα ήταν απίστευτα μπερδεμένο να υπολογίζουν διαφορετικά νούμερα για κάθε συχνότητα, οι επιστήμονες δημιούργησαν το dB HL για να τα αντιστοιχιστούν όλα. Πήραν, λοιπόν, το ελάχιστο όριο που χρειάζεται ένας άνθρωπος για να ακούσει την κάθε συχνότητα και το ονόμασαν ομοιόμορφα 0 dB HL.

💡 Με μια ματιά: Όταν το άρθρο που διαβάζετε αναφέρεται σε συναυλίες, εξοπλισμό ήχου και θορύβους της πόλης, μιλάει για dB SPL. Όταν αναφέρεται σε γιατρούς, ακουστικά βαρηκοΐας και ιατρικά τεστ, μιλάει για dB HL.

Τι σημαίνουν πραγματικά τα dB;

Αύξηση 3 dB σημαίνει περίπου διπλασιασμό της ηχητικής ενέργειας. Αύξηση 10 dB σημαίνει δεκαπλάσια ηχητική ενέργεια και συνήθως γίνεται αντιληπτή σαν περίπου διπλάσια ένταση από το ανθρώπινο αυτί.

Μια αύξηση κατά 20 dB σημαίνει τετραπλασιασμό (4 φορές περισσότερη) της αντιλαμβανόμενης έντασης.

Η εξήγηση κρύβεται στον τρόπο που προστίθενται αυτά τα βήματα στην ακοή μας:

Κάθε +10 dB μεταφράζονται από τον εγκέφαλό μας ως διπλάσια (x2) ένταση.
Όταν έχουμε μια αύξηση +20 dB, ουσιαστικά προσθέτουμε δύο φορές αυτό το βήμα:
αρχική ένταση+10db =  αρχική ένταση x2

(Αρχική ένταση x2) + 10 db = (Αρχική ένταση x2) x2 =  Αρχική ένταση x4

Επειδή η αντίληψή μας λειτουργεί πολλαπλασιαστικά, οι δύο αυτοί διπλασιασμοί γίνονται: 2x2 = 4 φορές ισχυρότερη ακουστική ένταση.

Παράδειγμα με βιολιά

Αν ένα βιολί παίζει μόνο του και στη συνέχεια προστεθεί ένα δεύτερο ίδιο βιολί, η αύξηση είναι περίπου 3 dB. Για αύξηση 10 dB θα χρειάζονταν περίπου 10 βιολιά. Για αύξηση 20 dB περίπου 100 βιολιά. Έτσι αντιλαμβανόμαστε γιατί η ένταση αυξάνεται πολύ γρήγορα όταν πολλαπλασιάζονται οι πηγές ήχου.

Η σχέση του ήχου με την απόσταση

Σε ανοιχτό χώρο, κάθε διπλασιασμός της απόστασης μειώνει την ένταση περίπου κατά 6 dB. Ένας ήχος 90dB στο 1 μέτρο γίνεται περίπου 84 dB στα 2 μέτρα, 78 dB στα 4 μέτρα και 72 dB στα 8 μέτρα. Επομένως, η απομάκρυνση από την πηγή του θορύβου αποτελεί έναν από τους απλούστερους τρόπους προστασίας της ακοής.

Ενδεικτικές εντάσεις καθημερινών ήχων

40 dB: ήσυχο δωμάτιο. 60 -65 dB: συζήτηση. 70 dB: κυκλοφορία πόλης. 85 dB: όριο προσοχής για επικίνδυνη έκθεση σε θόρυβο. 100 dB: αλυσοπρίονο. 120 dB: ροκ συναυλία/απογείωση αεροπλάνου. 140 dB: πυροβολισμός ή έκρηξη χειροβομβίδας.

Πότε ο ήχος γίνεται επικίνδυνος;

Οι ειδικοί θεωρούν ότι η παρατεταμένη έκθεση πάνω από 85 dB μπορεί να οδηγήσει σε βλάβη της ακοής. Καθώς η ένταση αυξάνεται, ο ασφαλής χρόνος έκθεσης μειώνεται δραματικά. Στα 85 dB ο χρόνος μπορεί να είναι έως 8 ώρες, ενώ στα 100 dB περιορίζεται περίπου στη 1 ώρα. Ο ασφαλής χρόνος έκθεσης υποδιπλασιάζεται με τον διπλασιασμό της ηχητικής ενέργειας.

Τα dB και η πτώση της ακοής

Για να κατανοήσουμε πώς επηρεάζουν τα dB την πτώση της ακοής πρέπει να γνωρίζουμε πώς λειτουργεί η ανθρώπινη ακοή. Μέσα στο έσω αυτί υπάρχουν τριχοειδή κύτταρα που μετατρέπουν τον ήχο σε νευρικά σήματα. Η υπερβολική έκθεση σε θόρυβο μπορεί να καταστρέψει αυτά τα κύτταρα. Επειδή συνήθως δεν αναγεννώνται, η απώλεια ακοής που προκαλείται είναι συχνά μόνιμη. Συχνά τα πρώτα σημάδια είναι δυσκολία κατανόησης της ομιλίας σε θορυβώδη περιβάλλοντα ή η εμφάνιση εμβοών.

Πώς μπορούμε να προστατεύσουμε την ακοή μας;

1. Μειώνουμε την ένταση στα ακουστικά
2. Απομακρυνόμαστε από τα ηχεία σε συναυλίες
3. Χρησιμοποιούμε ωτοασπίδες σε θορυβώδεις χώρους εργασίας ή ψυχαγωγίας
4. Κάνουμε τακτικά διαλείμματα από τον θόρυβο και πραγματοποιούμε περιοδικούς ελέγχους ακοής

Η διαφορά ανάμεσα σε 85 και 95 dB μπορεί να φαίνεται μικρή, όμως αντιστοιχεί σε πολλαπλάσια ηχητική ενέργεια που φτάνει στα αυτιά μας. Κατανοώντας τα decibel μπορούμε να προστατεύσουμε αποτελεσματικά την ακοή μας και να συνεχίσουμε να απολαμβάνουμε τους ήχους της ζωής με ασφάλεια.